چکیدهای از اصلاح ریستر و هدف آن
اصلاح پیشنهادی ریستر که قرار است از سال ۲۰۲۷ اجرا شود، سیستم پیچیده قبلی بازنشستگی خصوصی در آلمان را با مدلی شفافتر و مبتنی بر عملکرد جایگزین میکند. در این طرح یک «سپردهٔ بازنشستگی» جدید معرفی میشود که فرصتهای بیشتری برای بازدهی در بازار سرمایه فراهم میآورد، بیآنکه الزام تضمین کامل وجود داشته باشد. در کنار آن، محصولات با سطح تضمین متفاوت (حفظ ۱۰۰ یا ۸۰ درصد از مبلغ پرداختی) عرضه میشوند تا افراد بسته به تحمل ریسک خود انتخاب کنند. سیستم حمایت مالی نیز از شکلهای یارانهٔ ثابت به یارانههای درصدی تغییر مییابد تا اثر آن بر گروههای درآمدی مختلف متفاوت شود.
اصلیترین تغییرات فنی و مالی
| بخش | وضعیت جدید |
|---|---|
| نوع یارانه | تبدیل از مبالغ ثابت به یارانههای درصدی و نرخهای پلکانی برای حمایت از پساندازهای کوچک |
| محصول مرکزی | سپردهٔ بازنشستگی با جهتگیری بازار سرمایه |
| گزینه تضمین | محصولات با حفظ ۱۰۰% یا ۸۰% پرداختها |
| حقوق قراردادهای قدیمی | حفظ وضعیت موجود و امکان تغییر بدون بازگرداندن یارانههای قبلی |
| شروع اجرا | از ۲۰۲۷ |
تغییر در نحوهٔ یارانهدهی و آثار آن
به جای یارانههای مبلغی ثابت، طرح اولیه یارانههای درصدی را پیشنهاد داده بود: مثلاً ۳۰ درصد برای واریزیها تا ۱۲۰۰ یورو (و از ۲۰۲۹ این درصد تا ۳۵ درصد افزایش مییافت) و ۲۰ درصد تا ۱۸۰۰ یورو. منتقدان این نسخهٔ اولیه تأکید داشتند که الگوی توزیع یارانه میتواند به نفع درآمدهای بالاتر تمام شود؛ برای نمونه در محاسباتی بیان شد که یک فرد تنها با درآمد ماهانهٔ ۱۰۰۰ یورو ممکن است حمایت سالانهاش از ۱۷۵ یورو به ۱۴۴ یورو کاهش یابد، در حالی که برای سطوح بالاتر درآمدی کمک افزایش مییابد. پس از بازبینیهای سیاسی، میزان یارانه برای مزایای ذخیره کم بهطور قابلتوجهی افزایش یافت: اکنون ۰٫۵ یورو یارانه به ازای هر یورو واریزی تا سقف ۳۶۰ یورو و ۰٫۲۵ یورو تا سقف ۱۸۰۰ یورو در نظر گرفته شده که سقف یارانهٔ پایه را تا ۵۴۰ یورو بالا میبرد و بار مالی را به نفع درآمدهای پایینتر تغییر میدهد.
محصولات جدید، سپردهٔ بازنشستگی و گزینههای تضمینی
محصول محوری طرح، «سپردهٔ بازنشستگی» است که به سمت سرمایهگذاری در بازار سرمایه و افزایش شانس بازدهی هدایت شده و در عین حال الزام به تضمین کامل (guarantee obligation) را حذف میکند. کنار این سپرده، گزینههای تضمینی عرضه میشوند که دو سطح اصلی حفظ سرمایه را فراهم میکنند: حفظ ۱۰۰ درصد یا ۸۰ درصد از مبلغ پرداختی. این ترکیب به افراد اجازه میدهد بین ریسک بیشتر با پتانسیل بازدهی بالاتر یا امنیت بیشتر انتخاب کنند. همچنین امکان دریافت پرداختها به صورت مستمری یا برنامهای تا سن ۸۵ و حفظ امکان استفاده از تسهیلات برای خرید مسکن در قالب حمایت از خانهٔ خودی حفظ شده است.
تأثیر بر گروههای مختلف
کارگران با درآمد پایین و پساندازهای کوچک
یکی از اهداف بازبینی طرح، تقویت حمایت از کسانی است که پسانداز اندکی دارند. افزایش نسبی یارانه برای واریزیهای کوچک (مثلاً ۰٫۵ یورو به ازای هر یورو تا ۳۶۰ یورو) باعث میشود نیروی محرکهٔ پسانداز برای گروههای کمدرآمد افزایش یابد و سهم دولت در هزینهٔ حمایت این گروهها بیشتر شود. سازمانهای حمایت از مصرفکننده این تغییرات را بهعنوان تسکینی برای افراد کمدرآمد ارزیابی کردهاند.
فرد یا خانوارهای با درآمد بالاتر
در نسخهٔ اولیه نگرانیهایی مطرح شد که افراد با درآمد بالاتر از مدل درصدی سود بیشتری خواهند برد. هرچند بازنگریها تا حدی این اثر را کاهش دادند، اما افراد با توان مالی بالاتر همچنان از ظرفیت واریزیهای بزرگتر و پتانسیل بازدهی بازار سرمایه سود خواهند برد.
خانوادهها و افراد دارای فرزند
برای خانوادهها حمایت ویژهای در نظر گرفته شده است: یارانهٔ کودکان معادل ۲۵ درصد برای هر فرزند روی واریزی تا ۱۲۰۰ یورو (حداکثر ۳۰۰ یورو) اعمال میشود و این کمک وابسته به سال تولد کودک نیست، یعنی گستردهتر و پایدارتر از گذشته است.
خویشفرماها (خویشاشتغال)
برای اولین بار گروهی از خویشفرماها در سیستم حمایت قرار میگیرند که به تقویت پوشش بازنشستگی پیشبینیشده کمک میکند. برآورد شده که پوشش جدید خویشفرماها سالانه هزینهای در حدود ۳۷۰ میلیون یورو برای دولت خواهد داشت.
دارندگان قراردادهای قدیمی
یکی از تضمینهای مهم اصلاحات، حفاظت از قراردادهای قبلی است: دارندگان قراردادهای قدیمی میتوانند بدون بازپرداخت یارانههای دریافتشده بین سیستمها جابهجا شوند. هزینههای این انتقال بین طرفین تقسیم میشود و پس از پنج سال انتقال رایگان خواهد بود.
نقدها و حمایتها
این اصلاحات از یک سو بهخاطر سادهسازی و جهتگیری به سمت بازار سرمایه و افزایش شفافیت تحسین شدهاند؛ طرفداران میگویند که منطق شفاف و احتمال بازدهی بالاتر برای پساندازکنندگان مفید است. از سوی دیگر برخی کارشناسان نگران هزینههای بالای مستمر سیستم، نحوهٔ بازپرداخت یارانهها در موارد وراثت و برخی جنبههای توزیع نابرابر نفع هستند. بهطور کلی نقدها حول مسائل توزیع درآمدی، هزینههای اجرایی و پیامدهای بلندمدت مالی میچرخد.
پیامدهای عملی برای علاقهمندان به پسانداز بازنشستگی
اگر شما به فکر استفاده از این سازوکار جدید هستید، چند نکتهٔ عملی وجود دارد: نرخ و سقف یارانهها و نحوهٔ محاسبهٔ آن را بررسی کنید، از وجود سقف برای کارمزدها مطلع شوید، براساس تحمل ریسکتان بین گزینهٔ سپردهٔ بازارمحور و محصولات با تضمین ۱۰۰ یا ۸۰ درصد انتخاب کنید و تأثیر ورود به طرح برای اعضای خانواده یا افراد تحت تکفل را بسنجید. همچنین اگر قرارداد قدیمی دارید، اطلاع از امکان انتقال بدون بازپرداخت یارانه و زمانبندی پنجساله برای انتقال رایگان اهمیت دارد.
جمعبندی
اصلاحات ریستر تلاشی آشکار برای سادهسازی و مدرنسازی بازنشستگی خصوصی است که هدفش افزایش شفافیت، تقویت نقش سرمایهگذاری در بازار و حمایت بیشتر از پساندازکنندگان کمدرآمد است. هرچند مزایای بالقوهای مانند بازدهی بالاتر و گزینههای منعطفتر پرداخت وجود دارد، ریسکها و نگرانیهایی مانند هزینههای بلندمدت و پیامدهای توزیعی نیز باید بهدقت مدیریت شوند. در نهایت انتخاب بین محصولات جدید و قدیمی باید براساس شرایط مالی، اهداف بازنشستگی و میزان تحمل ریسک صورت گیرد.