1. معرفی کلی
در سال 2026 وزیر دادگستری فدرال آلمان، استفانی هوبیگ، پیشنهادی را مطرح کرده است که در آن در موارد خشونت خانگی الزام «سال جدازی» یا Trennungsjahr پیش از طلاق قابل چشمپوشی باشد. بر اساس این ایده، افرادی که در ازدواج دچار خشونت شدید شدهاند نباید مجبور باشند یک سال در وضعیت حقوقی نامشخص باقی بمانند تا بتوانند از همسر خود جدا شده و طلاق بگیرند. هدف کلی این طرح تسریع خروج قربانیان از روابط پرخطر و کاهش آسیب به کودکان است.
این پیشنهاد بخشی از بسته گستردهتری است که حفاظت از قربانیان خشونت خانگی، اصلاح قانون خانواده و تقویت حقوق کودکان را دنبال میکند. رویکرد مطرحشده مبتنی بر دو هدف است: دادن راهحلهای حقوقی سریعتر به قربانیان و تقویت ملاحظات رفاه کودک در پروندههای سرپرستی و ملاقات.
2. جزئیات پیشنهادی
پیشنهادات مطرحشده چند محور اصلی دارند: تعریف روشن «خشونت خانگی»، حذف الزام سال جدازی در موارد خشونت، فهرست معیارهایی که دادگاههای خانواده باید در پروندههای سرپرستی و ملاقات بررسی کنند، و ابزارهای جدید برای کاهش درگیریها در انتقال کودک. همچنین قرار است قربانیان بتوانند محل رسیدگی به پرونده را انتخاب کنند تا آدرس فعلیشان از طریق سوابق دادگاه در دسترس فرد متعرض قرار نگیرد.
تعریف «خشونت خانگی»
در طرح پیشنهادی، خشونت خانگی به شکل شفافتری تعریف میشود و فقط به ضرب و جرح فیزیکی محدود نیست؛ شامل خشونت جنسی، خشونت روانی و آزار اقتصادی نیز میشود. این تعریف گسترده کمک میکند تا مواردی که آسیبپذیری بلندمدت ایجاد میکنند در زمره خشونت خانگی شناخته شوند و مشمول استثنای سال جدازی قرار گیرند.
کاتالوگ معیارها برای دادگاههای خانواده
- تکرر وقوع خشونت
- مدت زمان و استمرار الگوی خشونت
- شدت و پیامدهای فیزیکی و روانی
- احتمال تکرار و توانایی جلوگیری از حملات آینده
دادگاههای خانواده ملزم میشوند این فهرست معیارها را در پروندههای سرپرستی و ملاقات بررسی کنند و بر اساس نتیجهگیریها تصمیمگیری کنند که آیا لازم است برخوردهای ملاقات محدود یا ممنوع شوند. هدف این است که تصمیمها مبتنی بر ارزیابی خطر و منافع کودک باشد، نه رویهای کلی و از پیش تعیینشده.
سرپرستی ملاقات (Umgangspflegschaft)
یک نهاد جدید به نام «سرپرستی ملاقات» پیشنهاد شده است: شخصی که دادگاه تعیین میکند تا تحویل و ملاقات کودک را سازماندهی و همراهی کند. این اقدام به کاهش تماس مستقیم بین طرفین کمک میکند و در موارد پرتنش خیال دادگاه و خانواده را آسودهتر میسازد. در عین حال طرح از یک محرومیت خودکار ملاقات اجتناب میکند و روی بررسی موردی تاکید دارد.
3. ابزارهای امنیتی مکمل
همراه با تغییرات در حقوق خانواده، ابزارهای امنیتیِ بیشتری برای حفاظت فوری از قربانیان پیشنهاد شدهاند. از جمله توانایی دادگاهها برای الزام به استفاده از پابند الکترونیک برای متعرضان در موارد پرخطر، برگزاری دورههای اجباری مقابله با خشونت برای عاملان، و افزایش امکان دسترسی دادگاه به اطلاعاتی مانند ثبت سلاح برای ارزیابی خطر.
همچنین مکانیزمهایی مانند «منطقه هشدار» پیشنهاد شده که در صورت نقض محدوده تعیینشده از سوی متعرض، به قربانی هشدار خودکار ارسال میشود. این اقدامات بیشتر بر کنترل و کاهش خطر عملیاتی در زندگی روزمره تمرکز دارند، در حالی که اصلاحات حقوق خانواده مسیر قانونی خروج سریعتر از روابط آسیبزا را فراهم میکند.
4. پیامدها و بحثهای حقوقی
در کنار استقبال از تسهیل مسیر طلاق برای قربانیان خشونت خانگی، دو سوال مهم و بحثبرانگیز مطرح میشود: چگونه میتوان خشونت خانگی را در پرونده طلاق بهطور قابل قبول اثبات کرد وقتی استثنای سال جدازی اعمال میشود؟ و چگونه میتوان از سوءاستفاده از این استثنا جلوگیری کرد تا افراد پرتلاش برای تسریع طلاق نتوانند به طور نادرست ادعای خشونت کنند؟
مسئله اثبات خشونت
یکی از نگرانیها این است که حذف تعهد به سال جدازی ممکن است دادگاهها را در مواجهه با ادعاهای خشونت بدون شواهد مکتوب دچار تردید کند. پیشنهاد موجود تلاش میکند از طریق تعریف روشن خشونت و فهرست معیارها بار تصمیمگیری را سبکتر کند، اما اجرای عادلانه مستلزم دسترسی بهتر قربانیان به مشاوره حقوقی، مدارک پزشکی و شیوههای حمایتی در فرایند قضایی است تا بار اثباتی نامتناسب بر دوش آنها قرار نگیرد.
علاوه بر این، برخی ابعاد قانون اساسی مانند محدودیتهای خودکار ملاقات یا محرومیتهای کلی میتواند با چالش حقوقی روبهرو شود؛ به همین دلیل طرح حاضر تلاش میکند تصمیمها را بهصورت موردی بهعهده دادگاهها بگذارد تا از مشکلات قانونی جلوگیری شود.
خطر سوءاستفاده و حفاظت حقوقی
نگرانی دیگر امکان استراتژیکسازی ادعاهای خشونت برای تسریع طلاق است. برای کاهش این خطر، طرح روی بررسی موردبهمورد توسط دادگاهها تاکید دارد و از محرومیتهای کلی اجتناب میکند. سازوکارهای حمایتی و پنالتیهای مناسب برای ادعاهای کاذب نیز میتواند کمککننده باشد؛ اما تعادل بین محافظت از قربانیان و جلوگیری از سوءاستفاده نیازمند طراحی دقیق و نظارت مستمر است.
5. برای قربانیان: چه میتوان کرد؟
اگر شما یا کسی که میشناسید قربانی خشونت خانگی است، تغییرات پیشنهادی میتواند مسیرهای قانونی سریعتری فراهم کند، اما همچنان اقدامهای عملی و حمایتی مهم است. نخستین گامها شامل ثبت مستندات، تهیه مدارک پزشکی یا شاهدی، و مشاوره حقوقی و روانشناسی است. درخواست دستور حفاظت فوری و اطلاع به مراکز حمایتی محلی نیز میتواند کمککننده باشد.
- ثبت و نگهداری مدارک (گزارش پزشکی، پیامها، عکسها)
- درخواست حمایت قانونی و اطلاعرسانی به مقامهای مربوط
- استفاده از امکان تغییر محل رسیدگی در پروندههای خانواده برای حفظ امنیت
- درخواست صدور دستورهای موقت منع تماس یا فاصلهگذاری
- استناد به معیارهای مطرحشده در پروندههای سرپرستی و ملاقات برای حفاظت از کودک
اطمینان حاصل کنید که از حقوق خود آگاه هستید و در صورت نیاز از خدمات مشاورهای و حمایتی استفاده کنید. هدف اصلاحات پیشنهادی این است که راه حقوقی برای ترک رابطه خشونتآمیز کوتاهتر و قابلدسترسیتر شود؛ اما موفقیتِ این هدف به اجرای دقیق، حمایت نهادها و دسترسی به مشاوره حرفهای بستگی دارد.