خلاصه کلی و نکات کلیدی
آلمان در میانه بحثهای سیاسی داغ درباره مهاجرت، موفقیتهایی در ادغام دانشجویان بینالمللی و مهاجران به دست آورده است. این موفقیتها عمدتاً از طریق آموزش، برنامههای ورود به بازار کار و حمایت از مسیرهای اقامتی صورت گرفته، هرچند چالشهایی مانند اخراج افراد کاملاً یکپارچهشده همچنان وجود دارد.
نکات برجسته
- افزایش کل ثبتنام دانشجویان به بیش از 2.8 میلیون در ترم زمستان 2025/2026.
- سهم دانشجویان بینالمللی در رشتههای MINT/علوم و مهندسی در حال رشد است.
- مطالعهای نشان میدهد که اگر 50٪ دانشجویان بینالمللی پس از فارغالتحصیلی بمانند، تا 26 میلیارد یورو سود خالص مالیاتی برای هر گروه میتواند حاصل شود.
آموزش و تاثیر اقتصادی دانشجویان بینالمللی
دانشجویان بینالمللی نقشی کلیدی در تقویت نیروی متخصص آلمان دارند. افزایش تعداد دانشجویان به بیش از 2.8 میلیون نشان میدهد که کشور میزبان تعداد بیشتری از استعدادهای بینالمللی است و این پویایی میتواند کمبود نیروی کار ماهر را جبران کند.
رشتههای MINT و اثر مالی
در سال تحصیلی 2024/25 حدود 186،000 دانشجوی تازهوارد در رشتههای MINT ثبتنام کردند که بخش قابلتوجهی از آن توسط دانشجویان بینالمللی تامین شد. طبق مطالعهای از IW به سفارش DAAD، اگر نیمی از این فارغالتحصیلان در آلمان بمانند، میتوانند تا حدود 26 میلیارد یورو سود خالص مالی برای یک نسل ایجاد کنند.
- افزایش ظرفیت آموزشی و جذب استعدادها به ویژه در رشتههای فنی.
- تاکید بر دورههای زبان و فرصتهای کارآموزی برای اتصال آموزش به بازار کار.
برنامهها و ابتکارات کلیدی برای ادغام
چندین برنامه و ابتکار مؤثر برای تسهیل ورود و مشارکت مهاجران در بازار کار آلمان اجرا شده است. این برنامهها شامل تسهیلهای ورود به بازار کار، دورههای آموزشی و برنامههای منتورینگ است.
نمونهای از ابتکارات
- برنامههایی مثل ‘NRW.integrativ’ که مشارکت در بازار کار را افزایش میدهند.
- گسترش دورههای زبان، افزایش ظرفیت دانشگاهی و برنامههای منتورینگ که توسط نهادهای آموزشی پیشنهاد شده است.
- مرکزهای برگزاری آزمون برای پناهجویان اوکراینی که حدود 7،800 آزمون را میزبانی کردند و نشاندهنده دسترسی بهتر به مسیرهای رسمی است.
داستانهای موفق و بازگشت به مسیر تحصیلی یا کاری
نمونههای فردی نشان میدهد که چگونه حمایت حقوقی، اجتماعی و برنامههای محلی میتواند سرنوشت افراد را تغییر دهد و مسیرهایی برای ادغام ایجاد کند.
موارد برجسته
- رامزی: دانشآموز برتر آبیتر که از خوابگاه اخراج شد ولی با کمک حقوقی (از جمله حمایت گروههای حامی) اکنون میتواند با ویزای دانشجویی بازگردد.
- آیسو: کارآموز پرستاری که پس از تاخیر یکساله به ادامه آموزش و بازگشت به مسیر شغلیاش بازگشت.
- یک خانواده یزیدی که با تلاش برای آموزش و کار توانستند تحت بند §25b قانون اقامت مقیمت بگیرند؛ نمونهای از تلاش بلندمدت برای ادغام و کسب حقوق قانونی.
نگرانیها، اخراجها و موارد نقض ادغام
در عین حال، گزارشهایی از اخراج افراد کاملاً یکپارچهشده منتشر شده که نشان میدهد سیاستهای سختگیرانه میتوانند دستاوردهای ادغام را تضعیف کنند. این موارد تضاد میان نیاز به حفظ نیروی متخصص و فشارهای سیاسی برای بازگرداندن مهاجران را نشان میدهد.
آمار و موارد نگرانکننده
| شاخص | مقدار |
|---|---|
| کل ثبتنام دانشجویی (زمستان 2025/2026) | بیش از 2.8 میلیون |
| دانشجویان تازهوارد MINT (2024/25) | 186,000 |
| مهاجران شاغل | 8.9 میلیون (تا 2024) |
| کارگران خارجی در بیمه اجتماعی | 5.6 میلیون (تا 2024) |
| دارندگان کارت آبی (Blue Card) | 112,560 |
| افزایش اخراجها در 2025 | +20% (از جمله 17.5% افراد کمسن) |
گزارشهای سازمانهای مدافع حقوق پناهندگان از مواردی مانند امیرا (مربی) و مریم (مراقب با پتانسیل آموزش) که با وجود اشتغال و تسلط به زبان تهدید به اخراج شدهاند، حکایت دارد. یک حامی میگوید: «این اخراج نشان میدهد که بهعنوان یک خارجی ممکن است هر زمان اخراج شوی، مهم نیست چقدر سخت کار کرده یا چقدر ادغام شدهای.»
تنشهای سیاستی و نیاز به تعادل
آلمان همزمان بین حفظ نیروی کار متخصص و اجرای سیاستهای بازگرداندن مهاجران در نوسان است. افزایش اخراجها و فشارهای سیاسی با تلاش برای نگهداشتن دانشجویان و کارگران ماهر در تضاد است. این تعارض نیاز به بازنگری و اصلاحاتی متعادل دارد.
مسائل بوروکراتیک و پیشنهادات اصلاحی
- کاهش موانع بوروکراتیک برای تبدیل ویزای دانشجویی به اجازه کار و اقامت بلندمدت.
- گسترش ظرفیت دورههای زبان و حمایت از منتورینگ برای نگهداشت استعدادها در دانشگاهها و بازار کار.
- ایجاد مکانیزمهای بازنگری سریع در پروندههایی که نشاندهنده ادغام واقعی افراد هستند تا از اخراج موارد یکپارچهشده جلوگیری شود.
جمعبندی و توصیههای عملی
تجربه آلمان نشان میدهد که ترکیب سیاستهای آموزش، مسیرهای ورود به بازار کار و حمایتهای محلی میتواند ادغام موفقی را رقم بزند و منافع اقتصادی قابلتوجهی ایجاد کند. همزمان، موارد اخراج افراد ادغامشده هشدار میدهد که بدون اصلاحات تعادلی، این دستاوردها آسیبپذیر خواهند بود.
پیشنهادهای اجرایی
- تقویت مسیرهای قانونی برای ماندن بعد از تحصیل (جهت حفظ سرمایه انسانی).
- افزایش سرمایهگذاری در دورههای زبان، منتورینگ و ظرفیتهای دانشگاهی برای جذب و نگهداشت دانشجویان بینالمللی.
- ایجاد سازوکارهای شفاف برای بررسی پروندههای افرادی که در بازار کار مشارکت دارند تا از اخراج ناعادلانه جلوگیری شود.
- ترویج همکاری میان نهادهای آموزشی، بازار کار و سازمانهای حمایت از مهاجران برای راهکارهای عملی و انسانی.
در مجموع، آلمان نمونههایی از موفقیت در ادغام را ارائه داده اما برای پایداری این موفقیتها لازم است سیاستها را بهسمت حمایت از مسیرهای اقامتِ مبتنی بر مشارکت اقتصادی و اجتماعی هدایت کند و موانع بوروکراتیک را کاهش دهد.