خلاصه پیشنهاد و آنچه مطرح شده
در سال 2026 بخش اقتصادی حزب دموکرات مسیحی آلمان، نمایندگی شده توسط اتحادیهٔ Mittelstands- und Wirtschaftsunion (MIT)، قصد دارد در اجلاس فدرال پایان فوریه پیشنهادی با عنوان ‘Kein Rechtsanspruch auf Lifestyle-Teilzeit’ مطرح کند. هدف این پیشنهاد برداشتن حق قانونی پایهای روی کار نیمهوقت است و محدود کردن امکان کار نیمهوقت به دلایل خاصی مانند مراقبت از کودکان یا آموزش.
چه چیزی دقیقاً پیشنهاد شده است؟
این درخواست میگوید که حق قانونی کار نیمهوقت که امروز برقرار است باید منقضی شود و اجازهٔ کار نیمهوقت تنها در موارد استثنایی و با توجیهاتی مانند فرزندپروری، مراقبت از بستگان یا گذراندن دورههای آموزشی اعطا گردد. هدف اعلامشده مقابله با کمبود نیروی کار (Fachkräftemangel) و پایان دادن به آنچه آنها ‘Lifestyle-Teilzeit’ مینامند، یعنی انتخابهای نیمهوقتی که بهصورت معمول و بدون پوششهای اجتماعی استفاده میشود.
- محدود کردن حق کار نیمهوقت به دلایل خاص (فرزندپروری، مراقبت، آموزش)
- قطع حق قانونی عمومی برای درخواست کاهش ساعت کاری پس از دورهٔ اشتغال مشخص
- پایان دادن به ‘Lifestyle-Teilzeit’ که طبق مدافعان به پرداختهای اجتماعی فشار وارد میکند
وضعیت کنونی و آمارهای مرتبط
در وضعیت فعلی، کارگران پس از بیش از شش ماه اشتغال و در شرکتهایی با بیش از 15 کارمند، حق دارند درخواست کار نیمهوقت کنند مشروط بر اینکه دلایل عملیاتی مانع آن نباشد. این چارچوب قانونی منجر به سهم بالای کار نیمهوقت در بازار کار شده است.
| مورد | آمار / توضیح |
|---|---|
| نرخ کار نیمهوقت | بیش از 40٪ |
| نسبت شاغلان تماموقت در دههٔ 1990 | بیش از 80٪ |
| تأثیر بر زنان | هر دو زن شاغل، یک نفر به صورت نیمهوقت کار میکند؛ بسیاری به دلیل وظایف مراقبتی |
| تقاضای افزایش ساعت | حدود 10٪ از کارگران خواستار ساعات بیشتر هستند اما فرصت پیدا نمیکنند |
| سال اشارهشده | 2026 |
با وجود سهم بالای کار نیمهوقت، شرکتها همچنان به دنبال نیروی کار هستند که نشاندهندهٔ یک پارادوکس در بازار کار است: از یک سو رکوردی از کار نیمهوقت وجود دارد و از سوی دیگر کمبود نیروی کار پابرجاست.
استدلالهای حامیان
رهبری MIT و از جمله گیتا کنِمان (Gitta Connemann) تأکید میکنند که کسانی که میتوانند بیشتر کار کنند باید بیشتر کار کنند. کنِمان میگوید: ‘Wer mehr arbeiten kann, sollte mehr arbeiten.’ از دیدگاه آنها، حقوق حمایتی و کمکهای اجتماعی برای موقعیتهای واقعی استثنایی طراحی شدهاند و نباید به حالت عادی تبدیل شوند. آنها همچنین استدلال میکنند که کار تماموقت و همبستگی اجتماعی باید با هم باشند (‘Leistung und Solidarität gehören zusammen’) و اینکه کارگران تماموقت عملاً آزادی زمانی دیگران را یارانه میدهند که میتواند به فقر دوران بازنشستگی و کاهش پرداختهای اجتماعی بینجامد.
اهداف اقتصادی و مقابله با کمبود نیروی کار
حامیان میگویند این محدودیتها میتواند به سوق دادن افراد به ساعات کاری بیشتر و کاهش فشارهای ناشی از کمبود نیروی کار کمک کند. آنها تغییرات قبلی دولت مانند اعطای پاداش افزایش ساعات کاری تا سقف 4500 یورو معاف از مالیات را ناکافی میدانند و خواهان راهکارهای ساختاریتر برای تشویق به کار بیشتر هستند.
انتقادات و نگرانیها
در داخل و خارج از حزب، منتقدان این پیشنهاد را حملهای به تعادل کار و زندگی و آزادی انتخاب کارگران توصیف میکنند. آنها هشدار میدهند که حذف حق قانونی کار نیمهوقت بهخصوص برای زنان که سهم بالایی از نیروی کار نیمهوقت را تشکیل میدهند میتواند پیامدهای منفی جدی اجتماعی و اقتصادی داشته باشد.
- خطر تضعیف تعادل کار و زندگی و کاهش انعطافپذیری برای کارکنان
- اثرات نامتناسب بر زنان و افزایش ریسک فقر دوران بازنشستگی
- محدود کردن انتخاب فردی و اتکا به سیاستهای کمکی کمتر
- احتمال افزایش نابرابری و فشار بر خانوادههایی با وظایف مراقبتی
منتقدان همچنین اشاره میکنند که بسیاری از زنان به خاطر مسئولیتهای مراقبتی نیمهوقت کار میکنند و مطابق آمار حدود نیمی از زنان شاغل در وضعیت نیمهوقت قرار دارند؛ حذف یا محدود کردن حق قانونی بدون ارائهٔ زیرساختهای حمایتی مانند مراقبت کودک یا تسهیلات آموزش ممکن است مشکلات را تشدید کند.
پیامدها و چشمانداز
بحث دربارهٔ پیشنهاد MIT بازتابدهندهٔ تنش میان نیازهای فوری بازار کار و اهمیت حفاظتهای اجتماعی و انتخاب فردی است. اگر پیشنهاد تصویب شود، ممکن است برخی از افراد به کار بیشتر ترغیب شوند، اما در عین حال خطر دارد که آزادی انتخاب، برابری جنسیتی و امنیت اجتماعی آسیب ببیند.
سناریوهای احتمالی
- تصویب کامل پیشنهاد: کاهش گستردهٔ حق کار نیمهوقت و محدود شدن به استثنائات؛ احتمال افزایش ساعات کاری برای برخی و فشار بیشتر بر زنان و مراقبان خانوادگی
- مصالحه و محدودسازی: حفظ حق کار نیمهوقت اما با معیارهای سختتر و شفاف؛ ترکیب تشویق به افزایش ساعت با حمایتهای هدفمند
- راهحلهای جایگزین: افزایش مشوقها (مالیاتی یا خدماتی) برای افزایش ساعات کاری، توسعه زیرساختهای مراقبتی و آموزش برای کاهش نیاز به کاهش حق قانونی
در نهایت، تصمیمگیری دربارهٔ ‘Kein Rechtsanspruch auf Lifestyle-Teilzeit’ نیازمند بررسی دقیق اثرات اقتصادی و اجتماعی است. مهم است که میان رفع کمبود نیروی کار و حفظ حقوق، برابری و تعادل کار و زندگی تعادل برقرار شود تا در سال 2026 و پس از آن سیاستی متناسب و منصفانه اتخاذ گردد.