۱. نگاه کلی به وضعیت در فرودگاه هامبورگ در ۶ و ۷ ژانویه
در نخستین آخر هفته سال، فرودگاه هامبورگ با ترکیبی آشنا برای شمالآلمان روبهرو شد: بارش شدید برف، باد سرد و برنامهٔ پروازی مختل. تندباد و سامانهٔ بارشی «الی (Elli)» طی روزهای پیشین و در همان روزها باعث بارش برف، یخباران و وزش شدید باد در منطقه شد. بر اثر این شرایط، مسئولان فرودگاه روز جمعه اعلام کردند که 25 پرواز برخاست و 22 فرود لغو شدهاند؛ این لغوها نتیجهٔ ترکیبی از برف، یخزدگی و اختلالات در مراکز مهم اروپایی مانند آمستردام و پاریس بود.
این وقایع نشاندهندهٔ این است که مشکلات محلی معمولاً با تنگتر شدن شبکهٔ پروازی در سایر قطبهای اروپایی تشدید میشوند؛ وقتی فرودگاههای مانند آمستردام یا پاریس با تأخیر یا لغوهای گسترده روبهرو میشوند، اثرات زنجیرهای روی برنامهٔ پروازها در هامبورگ و سایر فرودگاههای منطقه احساس میشود.
۲. ماشینهای ضدیخ و برفروبی؛ «فیلها» چگونه کار میکنند؟
روی باندها و محوطههای فرودگاه، ماشینهای سنگین انبوهی کار میکردند که در اصطلاح کارکنان فرودگاه به آنها «Elefanten» یا به زبان محاورهای «فیلها» گفته میشود. این دستگاهها دارای بازوهای تلسکوپی (boom) و پمپهای قدرتمند هستند و برای پاکسازی یخ و برف و انجام عملیات انتیآیس طراحی شدهاند.
روند عملیاتی انتیآیس برای هواپیماها
فرآیند طراحیشده برای هر هواپیما معمولاً دو مرحله دارد: نخست پاشیدن محلولی از گلیکول و آب که گرم شده و در دمای حدود 60–80 درجه برای حل یخ و برف استفاده میشود؛ سپس یک پوشش Anti‑Ice اعمال میشود تا از تشکیل مجدد یخ برای مدت محدود جلوگیری کند. طبق اعلام فرودگاه، هر چرخهٔ کامل انتیآیس تقریباً 45 دقیقه طول میکشد.
- حرکت ماشین انتیآیس در کنار بدنه با بازوی تلسکوپی و پاشش محلول گرم.
- حذف یخ و برف چسبیده به سطوح حساس (بالها، سکان، بدنه).
- اعمال پوشش ضدیخ برای ایجاد محافظت موقت.
- بازرسی نهایی و آمادهسازی برای رسیدن به زمان پرواز.
در عین حال پاکسازی باندها از برف نیز بخش دیگری از عملیات است: در فرودگاه هامبورگ اعلام شده که از رسیدن به تنها 2 میلیمتر ارتفاع برف باید باندها پاکسازی شوند و هر بار پاکسازی تقریباً نیمساعت طول میکشد؛ در فازهای بارش مداوم این عملیات میتواند تا 10 بار در روز تکرار شود و منابع را به شدت مصرف کند.
۳. چالشهای عملیاتی و اولویتهای ایمنی
اولویت مطلق در این شرایط ایمنی است: تنها هواپیماهایی اجازهٔ برخاستن دارند که بهطور کامل انتیآیس شدهاند و باندی که پیش رو دارند از نظر ضریب اصطکاک (bremswerte) در محدودهٔ مجاز قرار گرفته است. اگر وضعیت هوا تغییر کند یا برف مجدداً روی بالها بنشیند، ممکن است نیاز به انجام دوبارهٔ انتیآیس یا تعویق زمان پرواز باشد.
محدودیتها و عوامل مؤثر بر عملکرد
عوامل متعددی ظرفیت عملیات فرودگاه را محدود میکند: مقدار و نوع برف (نمناک یا یخزده)، دسترسی منابع انتیآیس (که از نظر زیستمحیطی و غلظت محدودیت دارند)، و اختلالات در شبکهٔ حملونقل زمینی که دسترسی کارکنان و مسافران را دشوار میسازد. در مقیاس شهر، بیش از 700 نفر و حدود 360 دستگاه فقط برای پاکسازی جادهها مشغول به کار بودند، و ناوگان فرودگاه نیز شامل دستگاههای سنگین، جاروبها و ماشینهای انتیآیس بود.
از سوی دیگر، وضعیت در فرودگاههای همسایه و قطبهای اروپایی میتواند بهسرعت وضعیت محلی را تحتتأثیر قرار دهد؛ اگر در آمستردام یا پاریس باندها بسته یا عملیات محدود شود، پروازهای ورودی و خروجی که بهصورت زنجیرهای مرتبط هستند دچار اختلال شده و برنامهٔ پروازها در هامبورگ نیز بههم میریزد.
۴. تأثیر بر مسافران و شبکهٔ حملونقل
برای مسافران، تعطیلیها و تأخیرها به معنای نااطمینانی و گاهی توقف طولانی است. همزمان با اختلالات در فرودگاه، شبکهٔ ریلی نیز تحتتأثیر قرار گرفت: قطارهای بینشهری در محورهای شمال-جنوب و شرق-غرب برای مدتی بهطور قابلتوجهی محدود یا متوقف شدند و شرکت راهآهن از «تأثیر شدید» در ترددهای فدرال تا روز یکشنبه خبر داد.
حقوق مسافران و تعهدات ایرلاینها
در سطح حقوقی، مقررات EU261/2004 نحوهٔ برخورد با تأخیرها و لغوها را تنظیم میکند؛ با این حال در صورت وقوع «شرایط فوقالعاده» مانند طوفانهای سنگین، الزام به پرداخت غرامت مالی ممکن است منتفی شود. با این وجود خدمات مراقبتی پایه—از جمله ارائهٔ خوراک، نوشیدنی و در صورت لزوم اسکان—معمولاً همچنان بر عهدهٔ ایرلاینها است. بنابراین مسافرانی که با لغو یا تأخیر روبهرو میشوند باید رسیدها و مدارک مربوطه را نگه دارند و در صورت نیاز از راهنماییهای حقوقی و پورتالهای حفاظت از مصرفکننده بهره ببرند.
علاوه بر این، سامانههای اطلاعرسانی زنجیرهٔ تامین مسافر مثل اپهای حملونقل شهری یا اطلاعرسانی راهآهن در برخی بازهها اطلاعات قابلاعتمادی ارائه نمیدادند و مسافران از آنها خواسته شدند از سفرهای غیرضروری خودداری کنند یا از مسیرهای جایگزین مانند مترو و اتوبوس بهره ببرند.
۵. راهنمای عملی برای مسافران در روزهای برفی
- پیش از حرکت به فرودگاه وضعیت پرواز را از طریق ایرلاین خود و تابلوی پرواز فرودگاه بررسی کنید.
- در صورت امکان زمان رفتن به فرودگاه را به تعویق بیندازید تا از لغوهای ناگهانی جلوگیری شود.
- با مدارک سفر و رسیدهای هزینهای که بهخاطر لغو یا تأخیر پرداخت میکنید، عکس بگیرید و نگه دارید—این مدارک برای درخواست جبران یا خدمات بعدی لازم است.
- گزینههای جایگزین حملونقل (مترو، اتوبوس) را بررسی کنید و برای تغییر برنامهٔ سفر انعطافپذیر باشید.
- در صورت نیاز به اسکان یا خوراک از ایرلاین درخواست کنید و از حقوق مسافری خود اطلاع کسب کنید.
همچنین توصیه میشود چند منبع اطلاعاتی را همزمان دنبال کنید: تابلوهای رسمی فرودگاه هامبورگ، تیکرهای زندهٔ هواشناسی، اعلامیههای راهآهن و اپهای حملونقل محلی تا تصویر دقیقتری از وضعیت قبل از سفر داشته باشید.
۶. جمعبندی و نگاه پیش رو
عملیات گستردهٔ پاکسازی و انتیآیس با استفاده از «فیلها» نشان میدهد که فرودگاهها با وجود آمادگیهای پیشرفته نیز در مقابل شرایط مرطوب و یخزدهٔ ناشی از طوفانهایی مانند «الی» به مرزهای ظرفیت خود میرسند. در حالی که تعدادی از پروازها در روزهای ۶ و ۷ ژانویه لغو یا به تأخیر افتادند، تلاش بیوقفهٔ کارکنان زمینی، دیسپچینگ و خدمات زمینی کمک کرد تا سیستم تا حد امکان بهکار خود ادامه دهد. برای مسافران بهترین رویکرد آمادگی، پیگیری مستمر وضعیت پرواز و نگهداری مدارک مرتبط با هزینهها و خدمات دریافتی است تا در صورت نیاز از حقوق خود استفاده کنند.