۱. تصویر کلی و اختلاف سیاسی
در آلمان در سال 2026 بحث شدیدی بر سر برنامهٔ کاهش مالیات بر درآمد برای درآمدهای پایین و متوسط در جریان است؛ اقدامی که بر اساس وعدهٔ قرارداد ائتلافی قرار است از اوایل 2027 اجرا شود. دو رویکرد اصلی مقابل هم قرار گرفتهاند و بحث بر سر نحوهٔ توزیع منفعتها، میزان تأثیر بر قشرهای مختلف درآمدی و پیامدهای بودجهای است.
پیشنهاد حزب SPD
وزیر دارایی SPD، لارس کلینگبایل، مفهومی را پیشنهاد کرده که افزایش پایهٔ معاف از مالیات (Grundfreibetrag) به میزان 1,000 یورو تا 13,348 یورو، افزایش نرخِ بالای مالیات از 42٪ به 47٪ و جابجایی نقطهٔ شروعِ نرخِ بالا از 69,879 یورو به 83,600 یورو را شامل میشود. هدف اعلامشده کاهش بار مالیاتی بر درآمدهای پایین و متوسط است.
پیشنهاد CDU
دبیرکل CDU، کارستن لینمن، خواستار جابجایی مرز 42٪ به 80,000 یورو شده است بدون افزایش نرخِ 42٪ و بهطور بلندمدت لغو اضافهٔ همبستگی (Solidaritätszuschlag). این رویکرد عمدتاً کاهش بار مالیاتی برای درآمدهای بالاتر را هدف قرار میدهد.
۲. اثرات پیشنهادی بر خانوادهها
محاسبات مختلف نشان میدهد که مدلهای پیشنهادی اثرات متفاوتی بر خانوادهها دارند: نسخهٔ SPD بیشتر به نفع طبقهٔ پایین و متوسط است و نسخهٔ CDU بیشترین منفعت را برای درآمدهای بالاتر ایجاد میکند. تأثیر واقعی برای هر خانواده به سطح درآمد و ترکیب خانوار بستگی دارد.
| سناریو | درآمد (مورد اعلام) | نوع خانوار | کاهش مالیات سالیانه (یورو) |
|---|---|---|---|
| محاسبهٔ DSi – گزینهٔ SPD | 4,000 یورو ماهانه | خانواده با دو فرزند | 380 یورو |
| محاسبهٔ DSi – گزینهٔ SPD | 10,000 یورو ماهانه | خانواده با دو فرزند | 360 یورو |
| محاسبهٔ DSi – گزینهٔ SPD | 2,500 یورو ماهانه | فرد مجرد | 190 یورو |
| محاسبهٔ DIW – گزینهٔ CDU | 196,000 یورو سالانه | خانواده | 1,386 یورو |
| محاسبهٔ DIW – گزینهٔ CDU | 480,000 یورو سالانه | خانواده | 1,924 یورو |
| محاسبهٔ DIW – گزینهٔ CDU | 34,100 تا 54,677 یورو سالانه | خانوادههای با درآمد عادی | صفر |
| محاسبهٔ DIW – گزینهٔ CDU | 28,000 یورو سالانه | فرد مجرد | 3 یورو |
| منبع ارقام | خلاصهٔ محاسبات DSi و DIW طبق گزارشهای مورد بحث | ||
این جدول نشان میدهد که در نسخهٔ SPD بار کاهش مالیاتی نسبی بیشتر روی سطوح پایینتر و میانی قرار میگیرد (صرفاً نمونههای اعلامشده)، در حالی که نسخهٔ CDU منفعت آشکاری برای درآمدهای بسیار بالا دارد و بسیاری از خانوادههای با درآمد متوسط کم یا هیچ منفعتی مشاهده میکنند.
۳. نقدها و دیدگاه کارشناسان
کارشناسان و گروههای مختلف نقدهای مهمی مطرح کردهاند: دیوید باخ از DIW میگوید که «طبقهٔ کارگر میانی از این کاهشها زیاد بهرهمند نمیشود چون مالیات کمتری پرداخت میکند»؛ بهعبارت دیگر، ساختار مالیاتی کنونی باعث میشود که کاهشها به شکل نابرابر توزیع شود.
هشدار دربارهٔ کسری بودجه و توزیع درآمد
اقتصاددانانی مانند ورونیکا شنیتزر (Wirtschaftsweise) هشدار میدهند که طرحهای پیشنهادی متحدین میتواند دهها میلیارد یورو کسری بودجه ایجاد کند؛ در گزارشها عدد حدودی 9 میلیارد یورو سالیانه ذکر شده است و ادعا میشود که حدود 62٪ منافع به ده درصد بالای درآمدی میرسد. منتقدان این را اقدامی میدانند که به نفع ثروتمندان تمام میشود و فشار بر خدمات اجتماعی و هزینههای عمومی را افزایش میدهد.
حزبهای سبز و چپ نیز پیشنهادات CDU را متهم به پیشبرد سیاستهای لابیمحور zugunsten افراد پردرآمد کردهاند، و اتحادیهها و گروههای عدالت مالیاتی خواهان پیشروی به سمت پیشرویی بیشتر (progression) هستند.
۴. پیشنهادات جایگزین و امتیازات موجود
گروههایی مانند DGB و شبکهٔ Steuergerechtigkeit خواستار افزایش پیشرویی در نظام مالیاتی هستند؛ مثلاً پیشنهاد شده نرخِ بالاتر 49٪ از حوالی 89,000 یورو آغاز شود و پایهٔ معاف از مالیات نیز افزایش یابد تا کاهش مالیاتی از طریق بازتوزیع از بالاترین سطوح تأمین شود.
امتیازات و معافیتهای فعلی که خانوادهها میتوانند از آنها استفاده کنند
علاوه بر پیشنهادهای جدید، قوانین جاری هم امتیازاتی برای برخی خانوادهها دارد که مستقل از بستههای جدید باقی میماند؛ برای مثال:
- Entlastungsbetrag für Alleinerziehende: معافیتی حدود 4,260 یورو برای اولین فرزند برای والدین تنها.
- فِرایبِترَگها (Freibeträge) برای هزینههای نگهداری و مراقبت از کودکان که بسته به هزینهها میتواند مالیات پرداختی را کاهش دهد.
۵. جمعبندی و نکات عملی برای خانوادهها
در نهایت، تأثیر هر اصلاح مالیاتی بستگی مستقیم به جزئیات نهایی قانون دارد. بعضی خانوادهها ممکن است کاهش ملموسی دریافت کنند، بهویژه در نسخههایی که پایهٔ معاف را افزایش میدهند؛ اما بخش قابلتوجهی از میانهٔ جامعه احتمالاً تنها کاهش ناچیزی خواهند دید. مهم است که خانوادهها از تحولات قانونی مطلع بمانند و از امتیازات موجود استفاده کنند.
- پیگیری اخبار و جزئیات نهایی قانون برای برآورد اثر شخصی بر مالیات خانواده.
- بررسی امکان استفاده از معافیتهای موجود برای والدین تنها و هزینههای مراقبت از کودک.
- مشورت با مشاور مالیاتی بهویژه اگر درآمد خانوار نزدیک مرزهای نرخهای بالای مالیات است.
- ملاحظهٔ تأثیرات بلندمدت روی بودجهٔ عمومی و خدمات اجتماعی، زیرا کسری بودجه ممکن است در آینده منجر به کاهش خدمات یا افزایش هزینههای دیگر شود.
در مجموع، خانوادهها باید انتظار داشته باشند که بسته به گزینهٔ نهایی سیاسی، منافع توزیعشده متفاوت خواهد بود: نسخهٔ SPD احتمالاً به نفع پایین و متوسط است و نسخهٔ CDU عمدتاً منفعت بیشتری برای بالای درآمدی ایجاد میکند. موضوعی که همچنان بیپاسخ میماند، مشکل «Mittelstandsbauch» یا فشردگی مالیاتی در میانهٔ درآمدها است که نیاز به اصلاحات ساختاری دارد.