خلاصه و زمینه بحث
اولا کلنیوس، مدیرعامل مرسدس بنز، در بحثی درباره رقابتپذیری اقتصادی آلمان گفته است که «آلمانیها باید دوباره بیشتر کار کنند» تا از رکود جلوگیری شود و راه برای رشد پوپولیسم بسته بماند. این اظهارنظر در نشست اقتصادی روزنامه برگزار شد و همصدا با گفتههای برخی مدیران ارشد دیگر مثل مدیرعامل شرکت مخابرات و رئیس بخش خودروسازی مطرح گردید.
موضوع در محیطی مطرح شده که صنعت خودرو با تعدیل نیرو، فشار رقابت از چین، تعرفههای آمریکا و گذار سریع به خودروهای الکتریکی روبهروست. از یکسو نگرانی درباره از دست رفتن مشاغل و از سوی دیگر بحث درباره راههای افزایش بهرهوری و انعطافپذیری بازار کار شدت گرفته است.
چه گفت اولا کلنیوس و پیام اصلی او
پیام کلنیوس کوتاه و صریح بوده است: برای جلوگیری از افول اقتصادی و عقبماندگی، لازم است مردم و جامعه کاری «دوباره بیشتر کار کنند». با این حال او تأکید میکند که مسئله فقط افزایش ساعات کاری نیست، بلکه «بهرهوری، انگیزه برای کار و یک بازار کار انعطافپذیر» اهمیت بیشتری دارد.
زمینه سخنان در نشست اقتصادی
این سخنان در یک اجلاس اقتصادی مطرح شد که مدیرعاملهای بنگاههای بزرگ شرکت داشتند و بحثها حول ساعت کاری پایه ۴۰ ساعته، انعطافپذیری و نیاز به افزایش بهرهوری میچرخید. به عبارت دیگر، کلنیوس خواستار ترکیبی از افزایش کار مفید و بهبود کارایی شده است.
حمایتها و واکنش مدیران صنعت
برخی مدیران ارشد این دیدگاه را تأیید کردند: از جمله مدیرعامل یک شرکت مخابراتی و رئیس بخش خودروسازی دیگر که ساعت کاری ۴۰ ساعته را پایهای منطقی میدانند اما تأکید کردند که تمرکز اصلی باید روی افزایش بهرهوری و انعطافپذیری باشد. مدیرعامل اخیر خطوط هوایی نیز نرخ بالای اشتغال نیمهوقت را مورد انتقاد قرار داد و اشاره کرد که همکاران سوئیسی حدود ۲۰۰ ساعت در سال بیشتر کار میکنند.
کلمات کلیدی مطرحشده در این بخش شامل «ساعت کاری ۴۰ ساعته»، «انعطافپذیری بازار کار»، «بهرهوری» و «آمادگی برای کار» بودند که بهعنوان ابزار مقابله با کاهش رشد و خطر گرایشهای پوپولیستی معرفی شدند.
انتقادات از پیشنهاد افزایش ساعات کاری
از سوی دیگر، اتحادیهها مانند IG Metall با این رویکرد مخالفت کردند. آنها بهجای افزایش ساعات کاری خواستار کاهش ساعات کاری همراه با حفظ کامل دستمزدها و جلوگیری از تعدیل نیرو شدند و هرگونه پیشنهاد برای کوچکسازی شغلها را مردود دانستند.
سیاستمداران نیز واکنش نشان دادند؛ از جمله مانوئلا شوِزیک از حزب سوسیالدموکرات که تلاشهای برخی جناحها برای محدود کردن حق کار نیمهوقت را ناپخته خواند و گفت موضعگیری دائمی مبنی بر اینکه مردم در آلمان «کافی کار نمیکنند» درست نیست.
بحران صنعت خودروسازی و پیامدهای اقتصادی
این بحث در چارچوب بحران گستردهتر صنعت خودرو اتفاق میافتد: شرکت مرسدس اعلام کرده که تا سال ۲۰۳۰ هزاران شغل را کاهش خواهد داد، فولکسواگن در آلمان حدود ۳۵٬۰۰۰ شغل را هدف قرار داده و قطعهسازانی مثل ZF هم برنامه کاهش تا حدود ۱۴٬۰۰۰ شغل تا ۲۰۲۸ را اعلام کردهاند. این تغییرات تحت تأثیر تعرفههای آمریکا، رقابت چین و گذار به خودروهای برقی سرعت گرفته است.
در پاسخ به این مشکلات، کلنیوس برنامه صرفهجویی و بازسازی را پیشنهاد داده که شامل هدفگذاری برای صرفهجویی حدود ۵ میلیارد یورو تا سال ۲۰۲۷ و حرکت تولید به کشورهای با دستمزد پایینتر است. منتقدان این برنامه را نوعی «هدر دادن پول» میدانند، بهخصوص در شرایطی که شرکتها همزمان سود سهام و بازخرید سهام را ادامه میدهند.
راهحلها، کارشناسان و اختلاف دیدگاهها
در میان صاحبنظران اختلاف نظر وجود دارد: برخی مشاوران مدیریتی مانند شرکتهای مشاوره مشهور خواهان افزایش ساعات کاری برای رشد بیشتر شدهاند، در حالی که افراد دیگری مانند رئیس بانک معتبر بر لزوم افزایش کارایی و سرمایهگذاری در تکنولوژی و نوآوری تأکید میکنند. بهطور کلی توافق وجود دارد که بهرهوری آلمان نسبت به آمریکا حدود ۳۰٪ کمتر و نسبت به چین حدود ۷۰٪ کمتر شده است، اما در مورد راهحلها شکاف جدی هست.
- افزایش ساعات کاری و کاهش نرخ نیمهوقت (پیشنهادی از سوی جناحهایی از اتحادیههای کسبوکار)
- افزایش بهرهوری از طریق سرمایهگذاری در تکنولوژی و مهارتها (پیشنهاد بانکها و اقتصاددانان)
- ایجاد بازار کار منعطف با حمایتهای اجتماعی برای جلوگیری از فقر کاری
- محافظت از مشاغل از طریق طرحهای صنعتی و سرمایهگذاری بلندمدت
نتیجهگیری و پیام برای آینده
بحث درباره «بیشتر کار کردن» در آلمان ترکیبی از عوامل اقتصادی و سیاسی است. هشدار مدیران صنعتی درباره خطر افول اقتصادی و رشد پوپولیسم جدی است، اما راهحلها باید متوازن باشند: افزایش ساعات کاری بهتنهایی کافی نیست؛ بهبود بهرهوری، انعطافپذیری بازار کار، سرمایهگذاری در نوآوری و حفظ حمایتهای اجتماعی همزمان مورد نیاز است.
در نهایت، جامعه و سیاستگذاران باید میان حفاظت از مشاغل، امنیت اجتماعی و افزایش رقابتپذیری اقتصادی تعادل برقرار کنند تا از یکسو از افت اقتصادی جلوگیری شود و از سوی دیگر از بروز نارضایتیهای سیاسی و گرایش به پوپولیسم پیشگیری گردد.