1. معرفی و خلاصه مراسم
در روز 27 ژانویه 2026، همزمان با روز گرامیداشت قربانیان ناسیونالسوسیالیسم و سالگرد آزادسازی اردوگاه آشویتس-بیرکناو، لندتاگ زاکسن-آنهالت (Landtag Sachsen-Anhalt) با همکاری دولت ایالتی یک مراسم مرکزی یادبود را در سالن اجلاس (Plenarsaal) ماگدبورگ برگزار کرد. این برنامه بهویژه به نقش زنان در مقاومت علیه رژیم نازی اختصاص داشت. رئیس لندتاگ، دکتر گونار شلنبرگر (Dr. Gunnar Schellenberger)، میهمانان از حوزه سیاست، کلیسا و جامعه را خوشآمد گفت و بر ضرورت ایستادن در برابر نژادپرستی و یهودستیزی و دفاع از آزادی و دموکراسی تأکید کرد. تاریخشناس دکتر فراوکه گایکِن (Dr. Frauke Geyken) سخنرانی یادبود را ایراد کرد و پرسید «چرا مردم مقاومت کردند؟» و از ارنا بلنکه (Erna Blencke) نقل قول کرد: „Ich wollte ein anständiger Mensch bleiben.“ گایکِن به این نکته اشاره کرد که حدود 500000 نفر مقاومت کردند، بسیاری زنان بودند و اغلب مقاومتشان در حوزه خصوصی و بهصورت نجاترسانی صورت گرفت. در ادامه، در ساعت 9:30 مراسم نثار تاج گل در یادمان اردوگاه فرعی MAGDA در ماگدبورگ-روتهنسه برگزار شد که شهردار عالیرتبه سیمونه بوریس (Simone Borris) و شلنبرگر در آن سخنرانی کردند. شبی فرهنگی در سینمای OLi-Kino فیلم «In Liebe, Eure Hilde» درباره هیلده کوپی از گروه «رِوتِ کاپلِه» را نمایش داد و پس از آن بحثی با کارگردان آندریاس درسِن، بازیگر یوهانس هگمان و سخنرانانی مانند گایکِن و دکتر آندریا گنست برگزار شد؛ صندلیها تکمیل بودند. این رویداد بهصورت پخش زنده از کانال یوتیوب لندتاگ نیز در دسترس قرار گرفت. فعالیتهای منطقهای دیگری شامل مراسم کلیسایی مانند ایونسونگ در یِنا، مراسمهای آئکومِنیک در اِرفورت، پاکسازی سنگهای یادبود (Stolperstein) در ماگدبورگ و یادمانها در ویتنبرگ و ایلنبورگ بود. در زاکسن-آنهالت یادبودها همچنین مقابل کنیسه سابق در هاله نیز برگزار شد و صدای یکپارچهای با فراخوان «هرگز دوباره» («Nie wieder») شنیده شد.
زمینه تاریخی
روز 27 ژانویه بهعنوان یادآور آزادسازی آشویتس-بیرکناو و نمادی از هولوکاست شناخته میشود و فرصتی است برای یادآوری قربانیان نازیسم و بازاندیشی درباره مسئولیت جمعی در برابر نقض حقوق بشر. تمرکز بر زنان در مقاومت اهمیت ویژهای دارد، زیرا بسیاری از آنان بهصورت «مقاومت نجاترسان» در حیات خصوصی عمل کردند و اقدامات کوچکِ فردیشان میتوانست پیامدهای بزرگ تاریخی داشته باشد. آمارها و مطالعات تاریخی که در سخنرانیها ذکر شد نشان میدهد نزدیک به 500000 نفر در اشکال گوناگون علیه رژیم نازی مقاومت کردند.
2. مراسم مرکزی در تالار اجلاس لندتاگ ماگدبورگ
مراسم مرکزی در سالن پارلمان استان برگزار شد و نمایندگان حکومت ایالتی، نهادهای کلیسایی، فعالان اجتماعی و شهروندان در آن شرکت داشتند. دکتر گونار شلنبرگر با تأکید بر ارزشهای دموکراتیک و لزوم مقابله با نفرتپراکنی سخن گفت. اهمیت این برنامه در کنار یادآوری تاریخی، نشان دادن موضع صریح در برابر نژادپرستی و یهودستیزی و تقویت همبستگی اجتماعی بود.
سخنرانیها و پیامها
دکتر فراوکه گایکِن در سخنرانی خود «چرا مردم مقاومت کردند؟» را محور قرار داد و با نقلقول از ارنا بلنکه به معنای انسانی و اخلاقی مقاومت اشاره کرد: «میخواستم انسانی شریف باقی بمانم». گایکِن تأکید کرد که مقاومت تنها عملهای برجسته نظامی نبود، بلکه کمکهای پنهانی و گرفتن خطر برای نجات دیگران نیز نوعی مقاومت بود. پیامهای مراسم بهطور روشن علیه نژادپرستی و یهودستیزی و برای آزادی و دموکراسی بود و دعوتی یکپارچه به «هرگز دوباره» مطرح شد؛ موضوعی که در برنامههای مشابه در ایالت ساکسن نیز با حضور شخصیتهایی مثل هنرمند بنتِه کان مشاهده شد.
3. مراسم صبحگاهی و یادبود در MAGDA
صبح همان روز، یادبود و نثار تاج گل در یادمان اردوگاه فرعی «MAGDA» در محله روتهنسه ماگدبورگ برگزار شد. این مکان بهعنوان یادآور محلی از جنایات و رنجهای قربانیان عمل میکند و سخنرانان، از جمله شهردار عالیرتبه سیمونه بوریس و دکتر شلنبرگر، بر اهمیت نگهداری حافظه تاریخی و احترام به قربانیان تأکید کردند. چنین اقدامات نمادین در محلهای اصلی وقوع ظلم، نقش مهمی در حفظ تاریخ محلی و آموزشی دارند.
بازتاب محلی و فعالیتهای منطقهای
علاوه بر برنامه مرکزی، فعالیتهای متنوعی در سطح منطقه برگزار شد: آیینهای کلیسایی مانند ایونسونگ در یِنا، مراسم آئکومِنیک در اِرفورت، پاکسازی و مراقبت از Stolpersteinها در ماگدبورگ، و برگزاری یادمانها در ویتنبرگ و ایلنبورگ. در هاله نیز یادبودی مقابل کنیسه سابق برگزار شد. گزارشها حاکی از آن است که تضاد یا مشاورههای مخالف قابلتوجهی اعلام نشده و پیام غالب، وحدت در «هرگز دوباره» بوده است.
4. برنامه فرهنگی: نمایش فیلم و بحث
یکی از نقاط برجسته برنامه فرهنگی شبانه نمایش فیلم «In Liebe, Eure Hilde» در سینمای OLi-Kino بود؛ فیلمی درباره هیلده کوپی از شبکه مقاومت «رُته کاپلِه» که زندگی و مبارزه او را روایت میکند. پس از نمایش، بحثی با حضور کارگردان آندریاس درسِن، بازیگر یوهانس هگمان و سخنرانانی مانند دکتر فراوکه گایکِن و دکتر آندریا گنست برگزار شد. این جلسه با حضور پرشور مخاطبان و تکمیل ظرفیت سالن همراه بود و بهصورت پخش زنده نیز در دسترس قرار گرفت تا دسترسی عمومی به حافظه فرهنگی و مباحث مرتبط با مقاومت تسهیل شود.
بحثها و گفتگوها
مباحث پس از فیلم حول سوالات اساسی مانند چرایی مقاومت، نقش زنان در شبکههای نجات و مقاومت، و ارتباط تجربه تاریخی با مسئولیتهای امروز در برابر نژادپرستی و یهودستیزی متمرکز بود. یکی از پیامهای کلیدی این بود که هر عمل فردی میتواند در برابر یک رژیم ستمگر تأثیرگذار باشد و بنابراین بیداری مدنی و آموزش تاریخی برای حفاظت از دموکراسی ضروری است.
5. اهمیت یادآوری و پیام برای امروز
یادبود قربانیان نازیسم در زاکسن-آنهالت نمونهای از تلاشهای محلی و ایالتی برای حفظ حافظه تاریخی و مقابله با فراموشی است. این برنامهها نهتنها به بازخوانی تاریخ هولوکاست و قربانیان آن کمک میکنند، بلکه هشدارهای مهمی در برابر رشد نژادپرستی، یهودستیزی و تضعیف ارزشهای دموکراتیک امروز ارائه میدهند. توجه ویژه به زنان در مقاومت نشان میدهد که مقاومت اشکال گوناگونی داشته و اغلب در بسترهای خصوصی و از سر شجاعت اخلاقی صورت گرفته است. مطابق گزارشها، شواهد مربوط به این رویدادها در شش منبع گردآوری شده و این منابع رویدادهای محوری را پوشش میدهند؛ تا 28 ژانویه 2026 جستجوهای بیشتر گزارشهای معتبر دیگری را برای رسیدن به حداقل ده منبع نشان نداد.
فراخوان به عمل
دعوت نهایی این است که شهروندان در حافظهسازی تاریخی مشارکت داشته باشند: در مراسم محلی شرکت کنند، در پاکسازی و مراقبت از Stolpersteinها و یادمانها سهیم شوند، آموزش درباره هولوکاست و مقاومت زنان را در خانواده و مدارس ترویج دهند و در برابر نژادپرستی و یهودستیزی موضع بگیرند. حفظ یاد قربانیان نازیسم یک مسئولیت جمعی است تا ارزشهای آزادی و دموکراسی را برای نسلهای آینده تضمین کنیم — پیام ساده و محوری: «هرگز دوباره» (Nie wieder).