معرفی کلی رویداد
«Stunde der Wintervögel 2026» یک طرح سراسری مشارکتی است که در ژانویهٔ 2026 برگزار میشود و شرکتکنندگان در طول یک ساعت رخدادهای پرندگان زمستانی را در باغ، بالکن، پارک یا اطراف محل زندگیشان میشمارند و گزارش میدهند. بازهٔ مرکزی شمارش برای این دوره از 9 تا 11 ژانویه 2026 اعلام شده است و بهصورت هماهنگ در سطح کشور برگزار میشود در حالی که سازمانها و گروههای محلی برنامهها و همراهیهای منطقهای ارائه میدهند.
هدف اصلی طرح رصد و پیگیری بلندمدت وضعیت جمعیت پرندگان در زیستگاههای نزدیک به سکونت انسان است. رویداد در چند روز متوالی برگزار میشود تا افراد انعطاف بیشتری در انتخاب زمان شرکت داشته باشند و تأثیر تغییرات آبوهوا در آمارها کاهش یابد.
چگونگی شمارش و ثبت مشاهدات
شیوهٔ شمارش ساده و مشخص است: یک ساعت متوالی را برای مشاهده انتخاب کنید و برای هر گونه تعداد حداکثر پرندگان همزمان حاضر را ثبت کنید تا از دوبارهشماری جلوگیری شود. شمارش محدود به فضاهای مسکونی و نزدیک به انسان مانند باغها، بالکنها و پارکها است؛ هدف اندازهگیری وضعیت پرندگان در این زیستگاههای انسانیمحور است.
دستورالعملهای کلیدی در هنگام شمارش
- یک موقعیت مناسب (باغ، بالکن یا پارک) انتخاب کنید و یک ساعت برای مشاهدۀ متمرکز تعیین نمایید.
- برای هر گونه تنها بیشترین تعداد پرندگانی را که همزمان میبینید ثبت کنید.
- حرکات پرتعداد یک پرنده بین نقاط مختلف را دوباره ثبت نکنید تا آمار صحیح بماند.
- اگر از گروههای مدرسهای یا خانوادگی شرکت میکنید، یک ناظر مسئول ثبت نهایی باشد تا از گمراهی جلوگیری شود.
در سال 2026 گزارشدهی فقط بهصورت آنلاین انجام میشود؛ شرکتکنندگان باید مشاهدات خود را از طریق فرم اینترنتی معرفیشده یا اپلیکیشنی که برگزارکننده فراهم میکند ثبت کنند. امکان ارسال گزارش تلفنی یا پستی برای این رویداد وجود ندارد.
گونههایی که معمولاً ثبت میشوند
- گونههای متداول مانند مِیزنها (tits)، فینکنها (finches)، سینهسرخ اروپایی (Rotkehlchen / robin) و گنجشکها (sparrows)
- در بین 35 گونهٔ معرفیشده برای شمارش زمستانی گونههایی وجود دارند که هر سال ظاهر نمیشوند، مثلاً زیزیهها و برخی فینکهای کوهستانی (نمونههایی از مهاجرتهای شمالی)
- در زمستانهای خیلی سرد ممکن است شاهد هجوم موقتی گونههایی از اسکاندیناوی و سیبری باشیم که بهدنبال غذا به مناطق جنوبیتر میآیند.
رویدادها و برنامههای محلی و آموزشی
علاوه بر شمارش انفرادی در خانه، بسیاری از گروهها و مراکز محیطزیستی در سطح محلی برنامههای همراه برگزار میکنند تا شرکتکنندگان را آموزش دهند و در شمارش همراهی کنند. در ایالتها و شهرهای مختلف برنامههای راهنمایی، اکسکورسونها و جلسات معرفی گونهها برگزار میشود تا افراد تازهکار نیز بتوانند با اطمینان مشارکت کنند.
برنامههای ویژهٔ کودکان و مدارس
مراکز آموزشی و ایستگاههای طبیعتگردی پروژههای ویژهٔ کودکان و نوجوانان برگزار میکنند. بهعنوان نمونه، یک ایستگاه در شرق کشور برنامهٔ «پژوهشگران جوان – موضوع: ساعت پرندگان زمستانی» را در 10 ژانویه برگزار میکند تا کودکان با دوربین دوچشمی و ابزارهای کمکشناسایی آشنا شوند و نتایج را آنلاین ثبت کنند. همچنین برای مدارس دورهٔ آموزشی و شمارش مخصوصی در بازۀ 12 تا 16 ژانویه پیشبینی شده تا دانشآموزان بهصورت سازمانیافته در علم شهروندی شرکت کنند.
برای مثال، در بایرن تقویم رویدادهای محلی چندین برنامهٔ مرتبط را نشان میدهد که در شهرهایی مانند مونیخ، آیششتات، کوبورگ و آرنشوانگ اجرا میشود؛ برخی از این برنامهها بهصورت هدایتشده و برخی بهصورت مشارکتی باز برای عموم هستند. در برخی فهرستهای محلی تاریخهایی مانند 10 یا 11 ژانویه برای برنامههای حضوری در مونیخ ثبت شدهاند و علاقهمندان میتوانند در جلسات آموزشی شرکت کنند.
تأثیر شرایط آبوهوا و اهمیت علمی
شرایط هوا نقش مهمی در رفتار پرندگان زمستانی دارد. دورهٔ سرمایی همراه با برف و یخبندان معمولاً باعث میشود که غذا در طبیعت سختتر در دسترس شود و پرندگان بیشتر به نزدیکی فِوترها و نقاط تغذیهٔ انسانی مراجعه کنند. یک کارشناس حفاظت اشاره کرده است که سرمای طولانی و بارش برف میتواند تعداد بیشتری از پرندگان را به فِوترها بکشاند و این امر فرصت مناسبی برای مشاهدهها فراهم میآورد.
ارزش دادهها برای پژوهش بلندمدت
دادههای جمعآوریشده در این طرح به تحلیل روندهای جمعیتی پرندگان در زیستگاههای شهری و نیمهطبیعی کمک میکند. سال گذشته نزدیک به 122,000 نفر در این برنامه شرکت کردند و به همین علت این طرح بهعنوان یکی از بزرگترین پروژههای مشارکت علمی مردمی در کشور شناخته میشود؛ هر گزارش به ارزیابی تغییرات جمعیتی و شناسایی گونههای در حال کاهش یا افزایش کمک میکند.
نکات عملی برای شرکتکنندگان
- زمان و مکان: یکی از روزهای 9 تا 11 ژانویه 2026 را انتخاب کنید و یک ساعت متوالی برای مشاهده تعیین نمایید.
- آمادهسازی: دوربین دوچشمی، فهرست گونهها یا کارتهای شناسایی، و یک یادداشت برای ثبت اعداد همراه داشته باشید.
- قواعد شمارش: برای هر گونه بیشترین تعداد همزمان حاضر را ثبت کنید و از دوبارهشماری پرندگان متحرک پرهیز نمایید.
- ثبت آنلاین: پس از پایان شمارش، مشاهدات را از طریق فرم اینترنتی معرفیشده یا اپلیکیشن رسمی ثبت کنید (ارسال پستی یا تلفنی قابل قبول نیست).
- برای کودکان: برنامه را به شکلی آموزشمحور برگزار کنید؛ استفاده از ابزارهای کمکشناسایی و توضیحات ساده میتواند تجربهٔ آموزنده و لذتبخشی ایجاد کند.
- اخلاق تغذیه: در صورت تغذیهٔ پرندگان، اصول ایمنی و غذایی را رعایت کنید تا به سلامت پرندگان آسیبی نرسد.
اگر تازهکار هستید، شرکت در یکی از برنامههای محلی یا همراهی با اعضای باتجربه میتواند کمک کند تا گونهها درست تشخیص داده شوند و گزارشها با کیفیت بالا ثبت شوند. ابزارهای دیجیتال و کارتهای تصویری موجود در اپلیکیشنها و بروشورها شناسایی را آسانتر میکنند.
خلاصه و دعوت به مشارکت
«Stunde der Wintervögel 2026» فرصتی ساده و اثرگذار برای مشارکت در علم شهروندی و کمک به حفاظت از پرندگان است. بازهٔ پیشنهادی 9 تا 11 ژانویه 2026 است؛ کافی است یک ساعت از زمانتان را به مشاهده اختصاص دهید، گونهها را بشمارید و گزارش را آنلاین ارسال کنید. هر گزارش ارزش دارد و جمعآوری این دادهها به درک بهتر چگونگی تغییرات جمعیتی پرندگان در زیستگاههای نزدیک به انسان کمک میکند.
اگر میخواهید بخشی از این حرکت علمی و آموزشی باشید، همین حالا برنامهریزی کنید، دیگران را دعوت کنید و در روزهای مشخص شده با اشتیاق و دقت شمارش را انجام دهید. هر مشارکت — چه شامل یک خانوادهٔ کوچک باشد و چه یک کلاس مدرسهای — به نتایج علمی و حفاظت از طبیعت کمک میکند.