1. آمادهسازی برای «ساعت پرندگان زمستانی» و فرصت دیدن Gebirgsstelze
اگر در این روزهای ژانویه برای شرکت در «ساعت پرندگان زمستانی» بیرون میروید، ابتدا با مهمانان آشنا و همیشگی محله روبهرو خواهید شد: Haussperling (گنجشک خانگی)، Kohlmeise و Blaumeise (ماهیچهها)، Amsel (سنگچکاوک) و Feldsperling اغلب در صدر فهرستها قرار دارند. اما اگر قدمهایتان را از پایینِ جدارههای باغ و میز غذا فراتر بگذارید و به سوی آب بروید، شانس دیدن یک گونهٔ ویژه—Gebirgsstelze—را افزایش میدهید.
چرا به آبراهها برویم؟
بسیاری از گونهها در اطراف خاکریزها و پای میزهای غذا دیده میشوند، اما Gebirgsstelze گونهای نیست که معمولاً وارد باغها شود. زیستگاه اصلی این پرنده آبهای شفاف و جریانهای سریع با سواحل سنگی است؛ بنابراین پیادهروی کوتاه تا مجاورت رودخانهها، پلههای آبگیر یا آببندانها شانس شما را برای برخورد افزایش میدهد.
2. Gebirgsstelze: کجا و چگونه آن را پیدا کنیم
Gebirgsstelze در طبقهبندی گزارشهای «ساعت پرندگان زمستانی» نادر است و در گزارشهای بزرگ دیده میشود که اغلب در محلهای مشخصی حضور دارد: جریانهای تند باکرانههای سنگی، در میان کوهپایههای میانی و تپهزارها و در زمستان گاهی در بخشهای ساماندهیشدهٔ رودخانهها، جویهای شهری و آبشارکها و سدهای کوچک. اگر برای شمارش یک ساعت از میز غذا دور شوید و به سمت آب بروید، احتمال ثبت این گونه افزایش مییابد.
| سال | رتبهٔ گزارششده | تعداد ثبتشده | درصد از باغها |
|---|---|---|---|
| 2025 | 85 | 16 | ۰.۱۱٪ |
| منبع: تجمیع دادههای «ساعت پرندگان زمستانی» (آمار از 2011 تا 2025) | |||
ویژگیهای ظاهری و رفتاری
در نیمهٔ زمستانی این گونه نسبتاً آسان قابل تشخیص است: پشت خاکستری-سبز، زیرتنهای با رنگ زرد لیموییِ برجسته در حوالی بخش خلفی بدن (بِورزل و استایس)، و دم دراز و تقریباً همیشه در حال تکان دادن که او را روی سنگها، پلههای بتنی یا لبهٔ ساحل بهصورت مداوم بالا و پایین میبرد. رفتار او که همواره نزدیک آب باقی میماند، آن را از Bachstelze متمایز میکند؛ Bachstelze گاهی روی زمینهای باز و پارکینگها هم دیده میشود در حالی که Gebirgsstelze به آب وابسته است.
این ارقام نشان میدهد که Gebirgsstelze بازدیدگر معمول باغها نیست و باید محلهای آبی مناسب را هدف بگیرید تا شانس دیدن آن را داشته باشید؛ با این حال در برخی مناطق و بهویژه کنار پلهها و آبگیرهای شهری بهعنوان پرندهای معمول در زمستان شناخته میشود.
3. تغذیه در زمستان: نقش تغذیهکنندهها و نکات ایمنی
«ساعت پرندگان زمستانی» دو صحنهٔ همزمان دارد: یکی محل تغذیه در محدودهٔ سکونت و دیگری فضای بیرون و حاشیهٔ آب. سازماندهندگان از شرکتکنندگان میخواهند طی یک ساعت پرندگان کنار هَچه یا در باغ، بالکن یا پارک را بشمارند؛ این وسط تغذیه نقش مهمی در گردهمآوری گونهها دارد اما با قوانین و هشدارهایی همراه است.
نکات بهداشتی و توصیههای تغذیه
- استفاده از سیلوهای دان (Futtersilos) که پرندگان تنها مقدار کمی بردارند و دان در مقابل رطوبت محافظت شود.
- اگر از هَچهٔ کلاسیک استفاده میکنید، روزانه آن را با آب داغ تمیز کنید و فقط مقدار کمی غذا بریزید تا آلودگی و تجمع میکروب کاهش یابد.
- محل هَچه را طوری قرار دهید که گربهها نتوانند بیصدا نزدیک شوند و خطر شکار کم شود.
- حداقل دو متر فاصله تا شیشهٔ پنجره رعایت کنید تا حوادث برخورد با شیشه کاهش یابد.
- از شبکههای پلاستیکی برای بستهبندی غذاها یا میدنها استفاده نکنید؛ پرندگان ممکن است در آنها گیر کنند و آسیب ببینند.
- نان و باقیماندهٔ نان بهویژه برای پرندگان و اردکها نامناسب است و نباید بهعنوان خوراک ارائه شود.
در انتخاب خوراک، دانه آفتابگردان بهعنوان خوراکی عمومی شناخته میشود و اکثر گونهها آن را میپسندند؛ دانههای بدون پوست باعث میشوند پرندهها زودتر بروند اما پوستدارها پرندگان را مدت بیشتری نگه میدارند و زباله هم تولید میشود. پرندگان دانهخوار مثل ماکیانها، گنجشکها و فینکها از مخلوطهای دانهای سود میبرند و گونههای تغذیهٔ زمینی مثل Rotkehlchen و Amsel از میوههای خشکشده، کشمش یا سیب و جوی دوسر در سطح زمین بهره میبرند، بهتر است این نوع خوراک در وسیلههای مخصوص سطح زمین گذاشته شود تا فاسد نشود. ترکیبهای چربی و دانه مثل Meisenknödel یا بلوکهای چربی خانگی برای گونههایی مثل ماکیچه محبوباند.
4. شرکت در «ساعت پرندگان زمستانی»: روش دوخطی
در بازهٔ فراخوان (مثلاً 9 تا 11 ژانویهٔ 2026) شرکتکنندگان دعوت میشوند برای یک ساعت پرندگان را در هَچه، باغ، بالکن یا پارک بشمارند و گزارش دهند. پیشنهاد عملی و کارآمد این است که شمارش را در دو بخش انجام دهید: ابتدا یک ساعت کنار هَچهٔ خود بنشینید و سپس به سوی رودخانه یا جوی نزدیک بروید تا در حاشیهٔ آب دنبال Gebirgsstelze باشید.
- یک ساعت کنار هَچه یا در باغ بنشینید و گونهها و تعدادشان را ثبت کنید.
- پس از اتمام، به سمت نزدیکترین آبراهه یا پلهٔ آب بروید و نیمساعتی در حاشیهٔ آب بهدنبال گونههای وابسته به آب، از جمله Gebirgsstelze باشید.
- مشاهدات خود را در فرم گزارش یا اپلیکیشن مربوط ثبت و ارسال کنید تا در دادههای سراسری وارد شود.
- در تمام مدت از نزدیک کردن بیش از حد به پرندگان خودداری کنید و به نکات ایمنی در برابر ترافیک، یخ و شیبهای سنگی توجه داشته باشید.
هوای ملایم زمستانی در سالهای اخیر باعث شده پرندگان کمتر به هَچهها وابسته باشند، اما باز هم محلهای جمعآوری غذا نقاط خوبی برای مشاهدهٔ تعداد بیشتر گونهها فراهم میکنند. ترکیب مشاهده در هَچه و حاشیهٔ آب بهترین فرصت را برای ثبت گونههای رایج و نیز گونههای خاص مانند Gebirgsstelze فراهم میسازد.
5. فواید شرکت و راهکارهای بلندمدت
شرکت در «ساعت پرندگان زمستانی» تجربههای طبیعی در محیطِ زندگیِ روزمره را تسهیل میکند و همزمان دادهای علمی برای بررسی تغییرات و روندهای جمعیتی فراهم میسازد. از سال 2011 تاکنون دادهها جمعآوری شده و گونههایی مانند Haussperling و Kohlmeise بهعنوان شاخصهای پرندگان شهری عمل میکنند؛ در مقابل Gebirgsstelze نوعی نکتهٔ ویژه برای کسانی است که شمارش را به سمت آبها میبرند.
راهکارهای پایدار برای باغها
علاوه بر تغذیهٔ کوتاهمدت، بهترین کمک به پرندگان در طول سال ایجاد زیستگاه طبیعی در باغ است: کاشت گونههای بومی، بوتهها و گیاهان چندساله، ایجاد پرچین، حفظ برگها و فراهم کردن درختچههای میوهدهنده که غذا، پوشش و مکان لانهسازی را در تمام فصول فراهم کنند. این روش بلندمدت به اندازهٔ تغذیهٔ زمستانی مؤثر است و پرندگان را در تمام طول سال پشتیبانی میکند.
دست آخر، اگر میخواهید در این هفته با زحمت کم اما نتیجهٔ بالا شرکت کنید: یک ساعت در کنار هَچه و سپس قدمی تا نزدیکترین جریان آب کافی است تا هم گونههای آشنا را ببینید و هم شانس رویارویی با Gebirgsstelze را داشته باشید؛ برای بسیاری از ناظرین ثبت چنین مواجههای از بهیادماندنیترین تجربههای «ساعت پرندگان زمستانی» خواهد بود.
6. منابع
اطلاعات این مطلب بر پایهٔ نتایج و تحلیلهای تجمیعی «ساعت پرندگان زمستانی» (دادهها از سال 2011 تا 2025)، گزارشهای محلی مربوط به نتایج سالانه و راهنماییهای مربوط به تغذیهٔ پرندگان در زمستان گردآوری شده است. این منابع شامل گزارشهای تجمیعی سازمانهای مرتبط با «ساعت پرندگان زمستانی»، مقالات محلی و راهنماییهای منطقهای دربارهٔ تغذیه و بهداشت هَچهها میباشند.