خلاصهٔ طرح و هدف وزیر
وزیر بهداشت پیشنهادی را برای بازنگری در قانون بیمهٔ مراقبت (Pflegeversicherung) ارائه کرده است که هستهٔ آن «افزایش Beitragsbemessungsgrenze» یا سقف محاسبهٔ حقبیمه در بیمهٔ مراقبت است. بر اساس متن پیشنهادی، بیمهٔ مراقبت قرار است بهطور دائم با همان مرز درآمد سالانه که برای بیمهٔ درمانی (JAEG) معتبر است همگام شود؛ یعنی تا سطح 69,750 یورو در سال محاسبه شود. این تغییر بهصورت پلهای اجرا میشود و هدف اصلی آن پایدارسازی مالی صندوق بیمهٔ مراقبت بدون افزایش آشکار نرخ درصدی حقبیمه برای همه است.
جزئیات افزایش سقف محاسبهٔ حقبیمه
در عمل این پیشنهاد بهمعنای افزایش سقف ماهانه محاسبهٔ حقبیمه از مقدار فعلی 5,812.50 یورو در دو مرحله است: مرحلهٔ اول افزایش به 6,450 یورو و سپس افزایش دیگری طبق قانون تثبیت GKV در 1 ژانویهٔ 2027 بهاندازهٔ 300 یورو. جمع این تغییرات باعث میشود سقف محاسبهٔ بیمهٔ مراقبت تا ابتدای سال 2027 «بیش از 7,000 یورو ماهانه» باشد.
| وضعیت | مقدار ماهانه (یورو) |
|---|---|
| سقف فعلی | 5,812.50 |
| افزایش مرحله اول | 6,450.00 |
| افزایش برنامهریزیشده در 01.01.2027 | +300 → بیش از 7,000 |
| هدف نهایی | همگامسازی با 69,750 یورو سالانه (JAEG) |
تأثیرات مالی بر صندوق و پیشبینیها
سیاستگذار با این تغییر بهدنبال کاهش کسری مالی بیمهٔ مراقبت است. برآوردها نشان میدهد در صورت تداوم وضع کنونی صندوق بیمهٔ مراقبت در سالهای آینده با کسری حدود 20 تا 22 میلیارد یورو مواجه خواهد شد. فقط در سال آینده در نرخ کنونی 3.6 درصد انتظار میرود کمبودی برابر با 7.6 میلیارد یورو ایجاد شود.
- درآمد اضافی تقریبی در سال اول از افزایش سقف: حدود 1.6 میلیارد یورو.
- در سالهای بعدی: سالانه حدود 1.7 میلیارد یورو.
- تا سال 2030: درآمد سالانه حدود 1.8 میلیارد یورو برآورد شده است.
تأثیر بر کارکنان، پردرآمدها و کارفرمایان
این تغییر بار مالی ملموسی برای گروههای مختلف خواهد داشت. اگر درصد حقبیمه ثابت بماند ولی مبنای محاسبه افزایش یابد، افراد با درآمد بالاتر و نیز بخشی از طبقهٔ متوسطِ درآمدی بالاتر در عمل مبلغ بیشتری پرداخت خواهند کرد. برآوردها نشان میدهد این افزایش برای افراد مشمول میتواند بیش از 40 یورو در ماه (ترکیب سهم کارمند و کارفرما) باشد.
- مطالعات نشان میدهد بیش از شش میلیون شاغل ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند؛ تقریباً یکپنجم کارکنان مشمول تأمین اجتماعی.
- نمایندگان کارفرمایی هشدار میدهند که بار اضافی روی بنگاهها میتواند حدود 2 میلیارد یورو باشد.
- طرح شامل ورود کامل مینیجابها (Minijobs) به محاسبهٔ بیمهٔ مراقبت است؛ یعنی کارفرما روی مینیجاب موظف به پرداخت کامل نرخ 3.6 درصد خواهد شد که در برخی بخشها مانند مهمانداری بار کل هزینهٔ کار را از حدود 13% به حدود 21.1% افزایش میدهد.
بار مالی برای افراد بدون فرزند و خوداشتغال
یکی دیگر از اجزای طرح افزایش «زِیِرِش کودکنداشته» (Kinderlose) است که در حال حاضر 0.6 واحد درصد به سهم عمومی 3.6 درصد افزوده میشود و طبق پیشنهاد قرار است 0.1 واحد درصد دیگر افزایش یابد و به 0.7 واحد درصد برسد. این بدان معنا است که افراد بدون فرزند سهم کل حدود 4.3 درصد خواهند پرداخت بهجای 4.2 درصد فعلی.
- برای خوداشتغال: افزایش تقریباً 1 یورو به ازای هر 1,000 یورو درآمد ماهانه است.
- در مجموع این افزایش ممکن است در طول سال بین حدود 16 تا 70 یورو بسته به سطح درآمد باشد.
انتقادات، دیدگاه اقتصاددانان و پیشنهادات جایگزین
نقدها از چند سو مطرح شده است. برخی اقتصاددانان میگویند که برچسب «بار بر پردرآمدها» در عمل بسیاری از اقشار بالاترِ طبقهٔ متوسط را در بر میگیرد و دامنهٔ اثر وسیعتر از گروه کوچکِ بسیار پردرآمد است. از سوی دیگر تشکلهای کارفرمایی میگویند افزایش سقف محاسبه مشکل ساختاری سیستم را حل نمیکند و بهجای افزایش بار روی کارگر و کارفرما لازم است رشد هزینههای بیمهٔ مراقبت کنترل و ساختار خدمات بازنگری شود.
بخشهای حرفهای و کارشناسان پرستاری نیز هشدار میدهند که افزایش منابع کوتاهمدت ممکن است لازم باشد اما بهتنهایی ساختارهای بنیادی مانند سهم مشارکت دفعاتِ بستری، مشکل کمبود نیروی کار و مرزبندی میان کمکهای اجتماعی و خدمات مراقبتی را رفع نخواهد کرد.
تغییرات پیشنهادی در سطح خدمات و تدابیر جبرانی
همزمان با افزایش منابع از طرف درآمد، طرح تلاش میکند در سطح خدمات نیز صرفهجویی یا تنظیماتی ایجاد کند. از جمله پیشنهاد شده که ارتقاء خودکار به سطح بالاترِِ مراقبت شش ماه به تأخیر بیفتد که برآورد میشود در سال 2027 صرفهجویی حدود 2.6 میلیارد یورو ایجاد کند. همچنین مکانیزمی برای «دینامیزاسیون» یا تعدیل سالانهٔ مقرریهای معمول بر اساس تورم پیشنهاد شده تا فشارِ پرداخت مستقیم بیمهشدگان کاهش یابد.
پیشنهادات دیگر شامل تقویت پیشگیری (دسترسی به خدمات پزشکی منظم برای افراد بالای 60 سال) و معرفی «همراهی مراقبتی» در مراقبت خانگی برای شناسایی زودهنگام بدترشدن وضعیت است. این اقدامات از طریق کنار گذاشتن برخی مزایا نیز تأمین مالی میشوند؛ مثلاً حذف مبلغ ماهانهٔ تا 131 یورو برای درجهٔ مراقبت 1 از جملهٔ این اقدامات است.
پرسشهای سیاسی و نتیجهگیری
از منظر سیاسی این پیشنهاد منازعاتی را در درون ائتلاف و میان گروههای اجتماعی ایجاد کرده است. سؤال اساسی این است که آیا بیمهٔ مراقبت باید از طریق کاهش هزینهها و اصلاح ساختارها، از طریق افزایش گستردهٔ نرخ حقبیمه، یا از طریق سنگینتر کردن بار بر درآمدهای بالاتر و افراد بدون فرزند تأمین مالی شود. هر گزینه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی متفاوتی دارد: تأثیر بر طبقهٔ متوسط، هزینهٔ کارفرماها و بهویژه بنگاههایی که به مینیجابها وابستهاند، و نیز اثرات بر کیفیت و دسترسی خدمات مراقبتی.
در پایان، طرح پیشنهادی راهحلی نیمهعملیاتی برای کسری مالی کوتاهمدت ارائه میدهد اما بسیاری از کارشناسان بر این باورند که برای حل عمیقتر مشکلات بیمهٔ مراقبت نیاز به ترکیب تدابیر درآمدی و اصلاحات ساختاری در سطح خدمات و مدیریت هزینهها وجود دارد. روند قانونگذاری و مذاکرات میان دولت، نمایندگان کارفرمایان و گروههای اجتماعی مشخص خواهد کرد کدام ترکیب نهایی انتخاب میشود؛ در هر صورت پایش تأثیرات اقتصادی و اجتماعیِ این تغییرات برای سالهای آینده ضروری است.